Przejdź do treści głównej

Przebieg leczenia

Dowiedz się więcej na temat przebiegu leczenia ortodontycznego.

Cel leczenia ortodontycznego

Ortodoncja zajmuje się kontrolą wzrostu i korygowaniem odchyleń we wzajemnym układzie zębów i struktur twarzy. Głównym celem jest uzyskanie i utrzymanie równowagi między okluzją (zwarciem) zębów, estetyką twarzy i uzębienia, trwałością wyników leczenia i jak najdłuższym zachowaniem naturalnego uzębienia. W powszechnym przekonaniu leczenie ortodontyczne przede wszystkim jest utożsamiane z poprawą estetyki uśmiechu. Należy pamiętać, że korygowanie wad zgryzu przywraca właściwe funkcje narządu żucia i to jest jego głównym celem. Leczenie ortodontyczne często wykonywane jest w celu przygotowania jamy ustnej pacjenta do leczenia protetycznego.

Przyczyny wad zgryzu

Wady zgryzu dziedziczne, genetyczne to np. progenia, która objawia się silnie rozwiniętą żuchwą lub diastema, której charakterystycznym objawem jest widoczna szpara między górnymi siekaczami.

Wady zgryzu nabyte – to wady, które powstały w wyniku działania różnych czynników środowiskowych. Mogą być efektem nieodpowiedniego układania dziecka do snu. Innym przykładem jest stosowanie smoczków o niewłaściwym kształcie, przedłużone ssanie smoczka, ssanie kciuka czy nieustanne oddychanie przez usta.

Na nieprawidłowe ustawienie zębów wpływają także próchnica czy przedwczesna lub zbyt późna utrata zębów mlecznych.

Wady zgryzu mogą powstać w wyniku połączonego działania czynników środowiskowych oraz genetycznych. Spożywanie coraz bardziej przetworzonych i miękkich pokarmów powoduje, że łuki zębowe współczesnego człowieka nie są tak szerokie, jak u naszych praprzodków. Efektem mogą być między innymi takie wady zgryzu jak stłoczenia. 

Wskazania do leczenia ortodontycznego

  • Czynnościowe – poprawa funkcji szczęki i żuchwy oraz skorygowanie wad prowadzących do upośledzenia funkcji (oddychanie, żucie, połykanie, mowa).
  • Psychospołeczne – usunięcie lub złagodzenie upośledzenia społecznego wywołanego przez nieakceptowanych wygląd uzębienia.
  • Rozwojowe – utrzymanie prawidłowego procesu rozwoju.
  • Estetyczne – poprawa wyglądu uzębienia i twarzy.
  • Wspomagające – ułatwienie innego leczenia stomatologicznego (np. protetycznego).

Wczesne leczenie ortodontyczne

Leczenie ortodontyczne w wieku rozwojowym zazwyczaj rozpoczyna się od stosowania aparatów ruchomych (wyjmowanych). O tym, czy leczenie ortodontyczne aparatem ruchomym będzie skuteczne i zakończy się na noszeniu tylko aparatu zdejmowanego decyduje wiele czynników.

Aby uzyskać najlepsze efekty leczenia najważniejsza jest współpraca dziecka i rodziców z lekarzem. Ich rola polega przede wszystkim na motywowaniu i egzekwowaniu, aby dziecko nosiło aparat według zaleceń lekarza. Ważne są również regularne wizyty kontrolne.

Czasami lekarz zaleca wykonywanie ćwiczeń w domu.

Na wizytach kontrolnych lekarz ocenia postępy i wprowadza korekty w aparacie.



Leczenie ortodontyczne, w szczególności aparatem ruchomym wymaga wielkiej cierpliwości i systematyczności (może trwać kilka lat).

Pacjenci, a właściwie opiekunowie otrzymują wraz z aparatem zalecenia dotyczące sposobu jego stosowania.

W niektórych rodzajach wad zgryzu wczesne zastosowanie aparatu ruchomego pozwala uzyskać korektę kształtu szczęki i poprawę rysów twarzy, czego nie możemy uzyskać w przyszłości przy użyciu aparatu stałego, a jedynie poważnym zabiegiem chirurgicznym.

Powodem rozpoczęcia leczenia ortodontycznego są nie tylko względy estetyczne, ale przede wszystkim zdrowotne.

Wadę zgryzu możemy rozpocząć korygować już w młodym wieku jeszcze w czasie wzrostu, wykorzystując go (wzrost) do wyleczenia istniejącej wady. Jest to czas, kiedy dzieci mają jeszcze uzębienie mleczne.

Leczenie wczesne zazwyczaj przynosi szybsze i bardziej kompleksowe efekty niż leczenie w późniejszym wieku. Często pozwala uniknąć dodatkowych zabiegów jak konieczność ekstrakcji zębów stałych dla potrzeb leczenia wad zgryzu czy też zabiegu chirurgicznego.

Wczesne leczenie ortodontyczne jest próbą kierowania wzrostem. Na podstawie wykonanych badań lekarz może prognozować w jaki sposób będzie przebiegał wzrost. Nie jest też w stanie przewidzieć czy będzie potrzebny kolejny etap leczenia (np. aparatem stałym lub operacja ortognatyczna).

Warto jednak podjąć wczesne leczenie dzięki któremu wada będzie mniej nasilona, a kolejny etap łatwiejszy.

Wiek pacjenta

Leczenie ortodontyczne może być prowadzone zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Może być rozpoczęte w każdym wieku, jeśli są ku temu wskazania. 

Leczenie ortodontyczne u dorosłych pacjentów jest procesem dłuższym, bardziej skomplikowanym i mniej przewidywalnym niż w przypadku pacjentów w wieku rozwojowym.

Niepodjęcie leczenia w odpowiednim momencie może skutkować znacznym pogłębianiem się wady, uszkodzeniem zębów, a także pogorszeniem estetyki twarzy.  Stłoczone, nakładające się i obrócone zęby trudno jest wyczyścić, co może prowadzić do rozwoju próchnicy.

Wada zgryzu może również spowodować rozwój chorób dziąseł i przyzębia, zgryz głęboki powoduje ścieranie zębów, a zgryz krzyżowy może spowodować występowanie bólu w okolicy głowy i szyi. Choroby przyzębia, występujące częściej w przypadku stłoczonych, ciasno ustawionych zębów, są uznawane za jedną z przyczyn chorób serca. 

Leczenie wad zgryzu u młodych, rosnących pacjentów jest bardziej przewidywalne, a ponadto rozpoczęte odpowiednio wcześnie może pozwolić uniknąć kosztownego leczenia kompleksowego lub chirurgicznego w wieku dorosłym. Leczenie niektórych wad zgryzu może wymagać odłożenia do czasu wystąpienia skoku wzrostowego.

Ciąża

Jeśli to możliwe, rozpoczęcie leczenia ortodontycznego warto odłożyć do czasu rozwiązania. Przeprowadzenie pełnej diagnostyki ortodontycznej u kobiety w ciąży jest utrudnione ze względu na ograniczenia w wykonywaniu badań radiologicznych.

W okresie ciąży mogą pojawiać się stany zapalne oraz przerost dziąseł, a aparat ortodontyczny utrudnia utrzymanie prawidłowej higieny jamy ustnej. Wahania stężenia hormonów występujące w czasie ciąży mogą wpływać na reakcję tkanek przyzębia, co sprawia, że efekty leczenia ortodontycznego stają się mniej przewidywalne.

O aktualnej lub planowanej ciąży należy zawsze poinformować lekarza prowadzącego, ponieważ może zaistnieć potrzeba wdrożenia dodatkowych zabiegów profilaktycznych i dostosowania planu leczenia do indywidualnych potrzeb pacjentki.

Jeśli aparat został założony przed ciążą, leczenie zwykle można kontynuować, o ile nie występują powikłania. W takim przypadku konieczne jest szczególne dbanie o higienę jamy ustnej i regularne zgłaszanie się na wizyty kontrolne.

Podsumowując – leczenie ortodontyczne w czasie ciąży jest możliwe, ale wymaga ostrożności, indywidualnego podejścia i ścisłej współpracy z lekarzem.

Czas trwania leczenia ortodontycznego

Czas leczenia zależy od wielu czynników: nasilenia wady, potencjału wzrostu i wieku pacjenta oraz jego współpracy. Może ulec wydłużeniu, jeśli wystąpi niekorzystny wzrost, jeśli sprowadzane są zęby zatrzymane lub leczone są ciężkie wady morfologiczne.

Modyfikację czasu leczenia może spowodować również indywidualna różna podatność tkanek pacjenta (kości i tkanek miękkich) na zastosowane siły ortodontyczne.

Po aktywnym leczeniu wymagany jest okres retencji (często wieloletni).

Znaczne wydłużenie czasu leczenia następuje w przypadku braku współpracy ze strony pacjenta, nieterminowego zgłaszania się na wizyty i mechanicznych uszkodzeń aparatu.

Częstotliwość wizyt jest uzależniona od etapu leczenia. Podczas wizyt kontrolnych lekarz ocenia postępy leczenia. W trakcie wizyty sprawdzany jest także stan  higieny jamy ustnej.

Jeżeli pacjent zaniedba harmonogram wizyt kontrolnych i będzie je opuszczał, narazi się na znacznie dłuższy proces leczenia, a co za tym idzie większe koszty.

Etapy leczenia

  1. Konsultacja ortodontyczna (wizyta diagnostyczna). Pierwszym etapem w leczeniu wad zgryzu jest konsultacja (wizyta diagnostyczna). Jak wygląda konsultacja ortodontyczna? 
    • Wywiad. Podczas konsultacji ortodontycznej lekarz zapoznaje się z pacjentem, przeprowadza wywiad lekarski, aby poznać przyczynę wady zgryzu i ewentualne szkodliwe nawyki pacjenta, które trzeba będzie wyeliminować.
    • Badanie wewnątrz i zewnątrzustne. Standardowym elementem konsultacji ortodontycznej jest badanie jamy ustnej i dokładne obejrzenie twarzy pacjenta z przodu i z profilu w celu określenia rodzaju występującej wady oraz stopnia jej zaawansowania. Lekarz sprawdza nie tylko stan uzębienia, ale także jak funkcjonują stawy skroniowo-żuchwowe, ocenia błonę śluzową jamy ustnej, dziąsła, wędzidełka warg i języka oraz ślinianki, bada ruchomość i pracę języka, sposób pobierania powietrza, a także napięcie warg. Kolejnym etapem konsultacji ortodontycznej jest ocena zgryzu. Lekarz sprawdza układ szczęki względem żuchwy, ocenia szerokość szczęk, relacje zębów do szerokości łuków zębowych.
    • Diagnostyka radiologiczna. Prawidłowe rozpoznanie problemu pacjenta jest możliwe dzięki wykonaniu bardziej specjalistycznych badań. Niezbędne jest wykonanie kilku zdjęć rentgenowskich (OPG, cefalometryczne). Wykonanie zdjęć RTG jest bezpieczne i bezbolesne. Dzięki zastosowaniu sprzętu cyfrowego oraz odpowiedniego oprogramowania możliwa jest redukcja dawki promieniowania do niezbędnego minimum przy jednoczesnym zachowaniu najwyższej jakości obrazu. 
      1. Zdjęcie pantomograficzne zwane również pantomogramem, zdjęciem przeglądowym lub ortopantomogramem (w skrócie OPG) jest to zdjęcie rentgenowskie dające panoramiczny obraz kości szczęki i żuchwy, wszystkich zębów, a także stawów skroniowo-żuchwowych i zatok szczękowych.
      2. Zdjęcie cefalometryczne zwane potocznie „cefalo” lub „tele” jest to zdjęcie rentgenowskie boczne czaszki. Zdjęcie to uwidacznia tkanki miękkie twarzy, zatoki przynosowe i podniebienie twarde. Wykonuje się je według standardowych projekcji (są zdjęciami powtarzalnymi), które służą do oceny wzrostu kostnego, dróg oddechowych i specjalistycznych pomiarów (analiza cefalometryczna). W celu wykonania rzetelnej diagnostyki i przygotowania prawidłowego planu leczenia ortodontycznego takie zdjęcie jest niezbędne. Zdjęcie to dokumentuje również stan przed leczeniem oraz po jego zakończeniu. 
      3. Dodatkowo w przypadku wątpliwości diagnostycznych lekarz zleca wykonanie innych rentgenogramów. 
        1. Zdjęcia skrzydłowo-zgryzowe. Wykorzystywane np. w celu wykrycia ubytków i oceny wypełnień na powierzchniach stycznych (między zębami). 
        2. Zdjęcia zębowe. Wykorzystywane np. do: oceny zmian zapalnych i monitorowania procesów gojenia, oceny tkanek twardych zęba po urazie. 
        3. Tomografia stożkowa (CBCT). W badaniu tym otrzymujemy wielopłaszczowe (,,trójwymiarowe’’) obrazy części twarzowej czaszki. CBCT wykorzystywane jest np. do: oceny położenia zębów zatrzymanych, nadliczbowych i dodatkowych, określenia możliwości wprowadzenia miniimplantów ortodontycznych, oceny wad rozwojowych.
    • Dokumentacja fotograficzna. Konieczne jest również wykonanie zdjęć fotograficznych. Podczas wizyty diagnostycznej wykonujemy standardowy zestaw zdjęć fotograficznych (twarzy i zębów pacjenta).  
    • Skany cyfrowe i rejestracja zwarcia. 
  2. Przygotowanie planu leczenia. Na podstawie zebranych informacji (wywiad, badanie pacjenta, RTG, modele cyfrowe) lekarz dokonuje analizy ortodontycznej i przygotowuje plan leczenia. 
  3. Przedstawienie planu leczenia. Następnie lekarz przedstawia rozpoznanie problemu, proponuje plan leczenia ortodontycznego i wskazuje odpowiednią metodę leczenia. Podczas prezentacji planu leczenia ortodontycznego lekarz pokazuje różne rodzaje aparatów. Wydaje w formie pisemnej przygotowany plan leczenia wraz z kosztorysem i skierowania na konsultacje specjalistyczne (jeśli zachodzi taka potrzeba). Plan leczenia zawiera informacje na temat kolejnej wizyty ortodontycznej.
  4. Rozpoczęcie leczenia ortodontycznego. 
    • Przed rozpoczęciem leczenia ortodontycznego czasem istnieje konieczność wykonania dodatkowych zabiegów stomatologicznych (stomatologiczne leczenie przygotowujące: leczenie próchnicy, endodontyczne=kanałowe, chirurgiczne, periodontologiczne). Warunkiem rozpoczęcia leczenia ortodontycznego jest sanacja jamy ustnej, co oznacza, że wszystkie zęby znajdujące się w jamie ustnej muszą być wyleczone i pacjent nie może zmagać się z zapaleniem dziąseł czy przyzębia, ani żadną inną chorobą jamy ustnej. Po wykonaniu wszystkich zalecanych przez lekarza prowadzącego procedur rozpoczyna się właściwe leczenie ortodontyczne.
    • Po podjęciu decyzji o rozpoczęciu leczenia prosimy o kontakt z gabinetem. Dołóżmy wszelkich starań, aby znaleźć dla Państwa odpowiedni termin (zgodny z planem leczenia). 
    • Na pierwszą wizytę pacjent niepełnoletni powinien zgłosić się z rodzicem/ opiekunem prawnym aby możliwe było podpisanie planu leczenia i zgody na leczenie ortodontyczne (wszystko odbywa się podczas wizyty, nie trzeba nic drukować ani przynosić). 
  5. Właściwe leczenie ortodontyczne. Aktywna faza leczenia ortodontycznego to etap, w którym lekarz stosuje aparat stały lub ruchomy w celu stopniowego przesuwania zębów do prawidłowej pozycji. To najdłuższy i najbardziej intensywny okres terapii, wymagający regularnych wizyt kontrolnych oraz ścisłej współpracy pacjenta.
  6. Zakończenie leczenia i faza retencji. Po zakończeniu leczenia aktywnego rozpoczyna się etap retencji, którego celem jest utrwalenie uzyskanych efektów i zapobieganie nawrotom wady zgryzu. W tym okresie stosuje się retainery – mogą to być aparaty stałe (cementowane do wewnętrznej powierzchni zębów) lub ruchome (zakładane według zaleceń lekarza prowadzącego). Regularne wizyty kontrolne w fazie retencji są niezwykle ważne, ponieważ pozwalają monitorować stabilność efektów leczenia.